De nieuwe coalitie van D66, VVD en CDA heeft plannen om een suikertaks in te voeren op producten met veel suiker — niet alleen op frisdrank, maar op een breed scala voorverpakte voeding zoals koek en snoep. Het idee is dat door suikerhoudende producten duurder te maken, mensen kiezen voor gezondere alternatieven en daarmee gezondheidsproblemen zoals obesitas verminderen. Maar werkt zo’n belasting echt, of betalen consumenten uiteindelijk toch gewoon meer zonder hun koopgedrag te veranderen?
In dit blog kijken we naar wat de plannen inhouden, wat de ervaringen uit andere landen leren, hoe consumenten waarschijnlijk reageren en wat de voorspellende veranderingen in koopgedrag kunnen zijn als de suikertaks doorgaat.
Alles op een rijtje
📌 Wat houdt de suikertaks in?
Volgens de plannen uit het coalitieakkoord wil het aanstaande kabinet vanaf 2030 producten die meer dan 6 % suiker bevatten extra belasten. Het gaat om voorverpakte producten — frisdrank, koekjes, snoep en meer — omdat bij deze producten het suikergehalte gemakkelijk te bepalen is via etiketten.
De coalitie rekent erop dat de suikertaks de staatskas ongeveer 850 miljoen euro per jaar gaat opleveren, vooral doordat producenten de extra kosten doorberekenen in de consumentenprijs.
Het doel is tweeledig:
- Gezondheid bevorderen, door suikerhoudende producten onaantrekkelijker te maken;
- Preventie en voorlichting versterken, met extra geld voor sport en medische preventie.
🍬 Praktijkervaringen uit andere landen: een mix van effecten
Andere Europese landen hebben al langer ervaring met sugar taxes op frisdrank en suikerhoudende producten. Uit studies blijkt dat de verkoop van zwaar belaste dranken in sommige gevallen is afgenomen en dat fabrikanten soms het suikergehalte verlagen.
In het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk bijvoorbeeld daalde de verkoop van frisdrank na de invoering van de taks, en werden alternatieven zoals light-dranken populairder. Ook zagen sommige producenten hun recepturen aanpassen door minder suiker toe te voegen.
Toch geven experts aan dat de effecten vaak kleiner zijn dan bedoeld: consumenten kunnen simpelweg overstappen naar andere, net zo zoete producten, of de prijsstijging te klein vinden om het koopgedrag echt aan te passen.
🧠 Waarom consumenten vaak ‘gewoon blijven kopen’
Een suikertaks kan leiden tot hogere prijzen, maar dat betekent niet automatisch dat mensen minder suiker kopen:
1. Gewoontedruk is sterk
Consumenten hebben vaak vaste voorkeuren (bijv. favoriete snacks, frisdrank), en kleine prijsstijgingen veranderen die gewoonte niet altijd. Studies laten zien dat prijsverhogingen pas echt effect hebben als ze substantieel zijn — denk aan +20 % of meer — wat veel hoger is dan wat de meeste taksplannen nu suggereren.
2. Substitutie naar andere producten
Als cola duurder wordt, kun je net zo makkelijk kiezen voor een andere zoete drank, een vruchtensap of een calorierijke snack. Zonder duidelijke gezonde alternatieven blijft dat een valkuil.
3. Industrie past zich aan
Fabrikanten kunnen creatief omgaan met regels om belastingen te omzeilen, bijvoorbeeld door producten net anders samen te stellen of het suikerpercentage net onder de grens te houden.
📊 Wat voorspellen onderzoekers over koopgedrag?
Gezondheidsorganisaties en het Voedingscentrum concluderen dat een suikertaks kan helpen om de aankoop van suikerhoudende dranken en snacks te verminderen, mits er ook voorlichting en aantrekkelijke alternatieven zijn.
Echter, de echte impact hangt af van:
- Hoeveel producten duurder worden (hoe hoger de taks, hoe groter het effect);
- Of de belasting consumenten direct raakt, of juist grotendeels door fabrikanten wordt geabsorbeerd;
- De beschikbaarheid van betaalbare, gezondere opties;
- en consumentenbewustzijn en educatie rond voeding.
Als consumenten vooral blijven kopen wat ze gewend zijn, kan de taks vooral leiden tot hogere uitgaven zonder grote gedragsverandering — een belangrijk kritiekpunt vanuit de voedingsindustrie en sommige economen.
🍏 Voordelen én beperkingen van een suikertaks
Voordelen
✔ Kan suikerconsumptie in bepaalde productgroepen verminderen
✔ Stimuleert producenten om suikerniveaus te verlagen
✔ Levert extra inkomsten op voor gezondheidscampagnes
Beperkingen
✖ Effect is vaak kleiner dan verwacht zonder aanvullende maatregelen
✖ Consumenten kunnen alternatieven blijven kiezen
✖ Lage taks kan te weinig prikkel geven voor gedragsverandering
Kortom: een suikertaks kan onderdeel zijn van een gezondere samenleving, maar het is geen wondermiddel op zichzelf.
❓ FAQ – Veelgestelde vragen over de suikertaks
1. Waarom wil de coalitie een suikertaks invoeren?
De coalitie wil ongezonde keuzes minder aantrekkelijk maken en extra middelen genereren voor goede doelen zoals preventie en sport.
2. Vanaf wanneer zou de suikertaks ingaan?
De plannen mikken op invoering rond 2030, maar dit hangt af van wetgeving en parlementaire steun.
3. Gaat de belasting direct naar de consument?
Meestal berekenen producenten de extra belasting door, waardoor producten duurder worden in de winkel.
4. Verlaagt een suikertaks echt de suikerconsumptie?
Er zijn aanwijzingen dat taksen in andere landen consumptie van frisdrank verminderen, maar het effect op totaal suikerverbruik is vaak beperkt.
5. Wat kunnen consumenten doen naast belastingen?
Voorlichting, beschikbaarheid van gezonde alternatieven en bewust keuzes maken zijn belangrijk om langdurig gedrag te veranderen.